Τι είναι το «Πρόγραμμα Σχέσης Γονιού - Παιδιού»; 

Πρόκειται γι΄ένα επιστημονικά τεκμηριωμένο πρόγραμμα μέσω παιχνιδιού, όπου οι γονείς μαθαίνουν διάφορες τεχνικές, μεθόδους και διαδικασίες που σχετίζονται με το «δημοκρατικό γονικό στιλ». Αφορά, δηλαδή, έναν συνδυασμό γονικών πρακτικών που σχετίζονται με την υγιή ανάπτυξη και συμβάλλουν θετικά στη συναισθηματική υγεία και συμπεριφορά του παιδιού. 

Τι συνδυάζει, ακριβώς, το «δημοκρατικό γονικό στιλ»;  

1. Μπόλικη γονική στήριξη. Δηλαδή, σταθερή και έγκαιρη φροντίδα των σωματικών και ψυχικών αναγκών που έχει ένα παιδί, με θαλπωρή, υποστήριξη, ενθάρρυνση, κ.λπ, ώστε να αισθανθεί ότι είναι σημαντικό για τους γονείς, ότι χαίρει της αγάπης και της αποδοχής τους. Με αυτόν τον τρόπο, θα βιώνει ασφάλεια και θα αποκτήσει αυτοπεποίθηση. 2. Κατάλληλο γονικό έλεγχο, με τοποθέτηση ορίων και λογικών απαιτήσεων προς το παιδί, προκειμένου να μάθει να συμβιβάζεται, να έχει αυτοπειθαρχία, να διαχειρίζεται απογοητεύσεις και προβλήματα, να αποδέχεται στερήσεις και να τηρεί κανόνες (και αργότερα νόμους). Όσα, δηλαδή, θα τον βοηθήσουν να συμβιώνει καλύτερα και πιο αρμονικά με τους άλλους. 

Ποια είναι τα ωφελήματα που έχει το «Πρόγραμμα Σχέσης Γονιού - Παιδιού»; 

Το σύνολο των μεθόδων του συμβάλλει θετικά στις γονικές δεξιότητες, στη βελτίωση της σχέσης των γονέων με το παιδί ή τα παιδιά τους, καθώς και στη συναισθηματική υγεία και συμπεριφορά του παιδιού. 

Σε πόσες φάσεις ολοκληρώνεται; 

Το Πρόγραμμα ολοκληρώνεται σε 2 φάσεις, κάθε μία εκ των οποίων αντιστοιχεί, κατά μέσο όρο, με 6-8 συνεδρίες.

Πώς δουλεύει η Α’ φάση του Προγράμματος;

Κατά την Α’ φάση του Προγράμματος, οι τεχνικές που μαθαίνουν οι γονείς (συγκεκριμένοι έπαινοι, περιγραφές συμπεριφοράς, επαναλήψεις, μίμηση, και ενθουσιασμός) αποτελούν ένα έμμεσο (μεταμφιεσμένο), αλλά πρακτικό τρόπο για να αρχίσουν να παρέχουν στο παιδί τους τη στήριξη που χρειάζεται. Εφαρμόζοντάς τες, μαθαίνουν να αποδέχονται την επίδραση του παιδιού τους, δηλαδή τις σκέψεις του, τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά του. Πιο συγκεκριμένα, οι γονείς μαθαίνουν να δίνουν προσοχή στις θετικές συμπεριφορές του παιδιού τους (μια πρακτική που αυξάνει εκείνες τις συμπεριφορές), μαθαίνουν να ακούνε με ενδιαφέρον τις σκέψεις του και να δείχνουν ενσυναίσθηση για τα συναισθήματά του. Με τον τρόπο αυτό, γονείς και παιδιά επικοινωνούν καλύτερα μεταξύ τους και βιώνουν μεγαλύτερη ικανοποίηση. Κατ’ επέκταση, ισχυροποιείται ο τόσο σημαντικός δεσμός γονιού - παιδιού, ενώ το παιδί βιώνει ασφάλεια και συναισθηματική ηρεμία. Αυτή η ασφάλεια, του επιτρέπει να εξερευνά τον κόσμο που το περιβάλλει με περισσότερο ενθουσιασμό, το βοηθά να συγκεντρώνεται καλύτερα σε ό,τι κάνει, να αντλεί περισσότερη απόλαυση από την εξερεύνηση και τη διαδικασία μάθησης, καθώς και να λειτουργεί κοινωνικά με περισσότερη αυτοπεποίθηση. Επιπρόσθετα, κατά την Α’ φάση, οι γονείς μαθαίνουν να αγνοούν μικρο-αταξίες και να δίνουν συγκεκριμένους επαίνους για θετικά αντίθετες συμπεριφορές, κάτι που συμβάλλει ουσιαστικά στη βελτίωση της σχέσης  με τα παιδιά τους. Παράλληλα, ωθεί το παιδί τους στην υιοθέτηση ολοένα και περισσότερων θετικών συμπεριφορών, προσπαθώντας να επιβεβαιώνει στους γονείς του τη θετική εικόνα που δείχνουν ότι έχουν για εκείνο. 

Τι εξυπηρετεί η Β’ φάση του προγράμματος; 

Κατά τη Β’ φάση, οι γονείς μαθαίνουν να ασκούν κατάλληλο γονικό έλεγχο για να οριοθετούν το παιδί ή τα παιδιά τους αποτελεσματικά, χωρίς να πλήττεται η σχέση τους μαζί του/τους. Στο πλαίσιο αυτό, οι γονείς μαθαίνουν να διαλέγουν πότε θα δώσουν επιλογή και πότε θα δώσουν εντολή για κάτι. Μαθαίνουν, επίσης, συγκεκριμένες διαδικασίες που μπορούν να χρησιμοποιούν για αντιμετώπιση ανυπακοής, παραβίασης κανόνων και για άλλα προβλήματα (επικίνδυνης ή καταστροφικής) συμπεριφοράς του παιδιού ή των παιδιών τους. 

Σε ποια παιδιά απευθύνεται; 

Το Πρόγραμμα απευθύνεται προληπτικά ή παρεμβατικά σε παιδιά ηλικίας δυόμισι έως επτάμισι ετών, που χρειάζονται βελτίωση σε δεξιότητες προσοχής, συγκέντρωσης, αυτοελέγχου, διαχείριση συναισθημάτων, πειθαρχία και στις σχέσεις τους με τους άλλους. 

Ποιες συμπεριφορές του παιδιού μου πρέπει να με προβληματίσουν ώστε να αποταθώ για να ακολουθήσω το συγκεκριμένο πρόγραμμα;

Δυσκολία μ΄ένα από τα πιο πάνω (προσοχή, συγκέντρωση, αυτοέλεγχος, διαχείριση συναισθημάτων, πειθαρχία, κ.λπ.), καθώς επίσης και έλλειψη αυτοπεποίθησης, φοβίες, άγχος, απομόνωση στον εαυτό του, δυσκολία συσχέτισης με τους γονείς ή συναισθηματική απόσταση από αυτούς, συναισθηματική ένταση ή θυμός, υπερβολικές απαιτήσεις, εναντιωματική συμπεριφορά, εκρήξεις οργής, κ.ά. 

Πόση ώρα διαρκεί η κάθε συνεδρία; 

Κατά την Α’ φάση του Προγράμματος κάθε συνεδρία διαρκεί μία ώρα, ενώ κατά τη Β’ φάση, κάποιες συνεδρίες μπορεί να διαρκέσουν μέχρι και δυόμιση ώρες (χωρίς ο γονιός να επωμίζεται με επιπρόσθετο κόστος).

Είναι απαραίτητη η παρουσία και των δυο γονιών;

Όχι. Το Πρόγραμμα είναι σχεδιασμένο για να γίνεται μ΄ έναν ενήλικα (γονιό ή κηδεμόνα), αλλά όπου είναι δυνατό να εμπλέκονται περισσότεροι σημαντικοί ενήλικες για ένα παιδί (όπως και οι δύο γονείς) υπάρχει η ευχέρεια να ενισχύσουμε απ’ ευθείας τη σχέση του παιδιού με περισσότερα άτομα. Και αυτό έχει πλεονεκτήματα για το ίδιο το παιδί.

Όταν ολοκληρωθεί, τι γίνεται; Πώς εφαρμόζεται στην καθημερινότητα μιας οικογένειας; 

Βασικός στόχος του Προγράμματος είναι οι γονείς να αποκτήσουν πρακτικές δεξιότητες επικοινωνίας που αλλάζουν τη σχέση τους με το παιδί τους, ενισχύοντας το συναισθηματικά και συμπεριφορικά. Το Πρόγραμμα είναι σχεδιασμένο με τέτοιο τρόπο ώστε οι γονείς σταδιακά να εφαρμόζουν αυτές τις δεξιότητες στην καθημερινή αλληλεπίδραση με τα παιδιά τους. Αυτό γίνεται υπό τη στενή καθοδήγηση του θεραπευτή στο πλαίσιο του Προγράμματος, μέχρι ο γονιός να μπορεί χωρίς καθοδήγηση να εφαρμόζει τις διάφορες τεχνικές. Έτσι, όταν ολοκληρωθεί το Πρόγραμμα, οι γονείς συνεχίζουν αβίαστα και αυτόνομα να χρησιμοποιούν τα όσα έμαθαν, αφού τόσο αυτοί, όσο και το παιδί, έχουν βρει νέους τρόπους επικοινωνίας και αλληλεπίδρασης μεταξύ τους, που τους επιτρέπουν να απολαμβάνουν μια πιο ευχάριστη, πιο ήρεμη, και πιο εποικοδομητική καθημερινότητα. 

Ποιοι είναι οι κατάλληλοι για να προσφέρουν το συγκεκριμένο πρόγραμμα; 

Το συγκεκριμένο Πρόγραμμα προσφέρεται από ειδικούς, που έχουν λάβει σχετική πιστοποίηση από το «Parent Child Interaction Therapy International». Για λίστα εγκεκριμένων πιστοποιημένων θεραπευτών ανά το παγκόσμιο, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να ακολουθήσουν τον συγκεκριμένο σύνδεσμο. 

Το πρόγραμμα πώς προσαρμόζεται στις ιδιαιτερότητες κάθε παιδιού; 

Η προσαρμογή στις ιδιαιτερότητες κάθε παιδιού αρχίζει από την πρώτη συνάντηση που γίνεται χωρίς την παρουσία του παιδιού (για λήψη ιστορικού και σκιαγράφηση της εικόνας που παρουσιάζει, των δυσκολιών και δυνατοτήτων του, καθώς και των ιδιαιτεροτήτων τόσο του ιδίου όσο και των γονέων / οικογένειάς του). Στη συνέχεια, καθορίζεται το ατομικό πλάνο βάση των ιδιαιτεροτήτων του παιδιού, ενώ στις συνεδρίες που γίνονται με το παιδί, γίνεται ζωντανή παρατήρηση της συμπεριφοράς του σε ώρα παιχνιδιού, που σε συνδυασμό μ΄ ένα απλό ερωτηματολόγιο που συμπληρώνεται κάθε φορά από τους γονείς, αξιολογείται η πρόοδος του σε σχέση με τα προβλήματα ή τους στόχους που τέθηκαν πριν την έναρξη του Προγράμματος. Αναλόγως της προόδου, γίνεται η κατάλληλη ρύθμιση από τον θεραπευτή και παρέχεται ζωντανή καθοδήγηση στον γονιό μέσω ακουστικού (καθώς παίζει με το παιδί του) για επί τόπου αντιμετώπιση προβλημάτων που εξακολουθούν να υπάρχουν, μέχρι αυτά να μειωθούν και αντικατασταθούν με θετικές, λειτουργικές και εποικοδομητικές συμπεριφορές. 

Ποιος είναι ο στόχος του ερωτηματολόγιου που καλείται κάθε γονιός να συμπληρώσει; 

Το ερωτηματολόγιο συμπληρώνεται τόσο πριν την έναρξη του Προγράμματος, όσο και στην αρχή κάθε συνάντησης (μετά την έναρξή του) με στόχο τον προσδιορισμό των προβλημάτων ή δυσκολιών κάθε παιδιού, την αξιολόγηση επίτευξης των εξατομικευμένων στόχων του Προγράμματος για το παιδί και την οικογένειά του, καθώς και την εστίαση σε συγκεκριμένα ζητήματα με την καθοδήγηση του γονιού. 

Έβελ Νεοκλέους (Μ.Α, Β.Α., Hons), Εγγεγραμμένος Εκπαιδευτικός Ψυχολόγος, Εγκεκριμένος Θεραπευτής στο «Πρόγραμμα Σχέσης Γονιού-Παιδιού» από το PCIT International. Τηλ. 7000-7792