Οι πρώτες μέρες στο σπίτι

Η κυπριακή κοινωνία χαρακτηρίζεται από πολύ στενές επαφές και συναναστροφές με την πυρηνική, αλλά και ευρύτερη οικογένεια. Επιπλέον, πολλές φορές το νέο ζευγάρι ζει πολύ κοντά είτε στη μητρική οικογένεια (από την πλευρά της μητέρας), είτε στην πατρική (από την πλευρά του πατέρα). Έτσι, λόγω των απαιτητικών προγραμμάτων και αναγκών που συνοδεύουν τη σύγχρονη κοινωνία, αυτό διευκολύνει το νέο ζευγάρι. Τι γίνεται όμως όταν πλέον οι ίδιοι αποκτήσουν παιδί; Το άγχος της νέας μητέρας για τον καινούργιο της ρόλο και ο ενθουσιασμός της γιαγιάς και του παππού για το εγγόνι πιθανώς να έρθουν σε σύγκρουση, με αποτέλεσμα τα πράγματα να μην μπορούν να λειτουργήσουν όπως λίγο μόλις καιρό προηγουμένως. Με άλλα λόγια, η προθυμία των πιο «έμπειρων» να βοηθήσουν και να συμμετέχουν στο μεγάλωμα του παιδιού και από την άλλη η προσπάθεια της νέας μητέρας να ισορροπήσει στον καινούργιο της ρόλο προκαλούν πολλές φορές έντονη συναισθηματική φόρτιση, εσωτερικές συγκρούσεις, αλλά και συγκρούσεις με τους σημαντικούς άλλους, όπως γιαγιάδες,παππούδες, ακόμη και με τον σύντροφο. Αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό ή λάθος, αφού η κρίση που προκύπτει από τη σύγκρουση μπορεί να φέρει νέες ισορροπίες με πιο σταθερές βάσεις τόσο στη δυαδική επικοινωνία μεταξύ του ζευγαριού, όσο και στην επικοινωνία με τους σημαντικούς άλλους, φτάνει όμως να είναι κανείς σε θέση να το αναγνωρίσει και να το διαχειριστεί. 

Η σχέση των παππούδων με τους γονείς

Όπως έχουμε προαναφέρει, η εγκυμοσύνη και η γέννηση ενός παιδιού πλημμυρίζουν την οικογένεια με μια μεγάλη γκάμα συναισθημάτων, τα οποία πηγάζουν και αναδύονται για διαφορετικούς, βαθύτερους λόγους στο καθένα από τα μέλη της οικογένειας. Έτσι, ενώ αρχικά τα μέλη της οικογένειας και του ευρύτερου περιβάλλοντος τείνουν να ταυτίζονται ως προς τα συναισθήματά τους και να μιλούν κυρίως για τον ενθουσιασμό και την απεριόριστη χαρά που βιώνουν για τον ερχομό του νέου μέλους της οικογένειας, η άφιξη του παιδιού πιθανώς να πυροδοτήσει εντελώς διαφορετικά και αντικρουόμενα συναισθήματα. Αυτό σχετίζεται με την ποιότητα της σχέσης που είχαν μέχρι στιγμής και καθ’ όλη την πορεία της ζωής τους οι νέοι γονείς με τους δικούς τους γονείς. Συγκεκριμένα, λόγω της κουλτούρας της κυπριακής κοινωνίας και της τάσης για πολύ στενές σχέσεις –που ένας εξωτερικός παρατηρητής θα μπορούσε να χαρακτηρίσει μέχρι και παρεμβατικές–, τα προβλήματα δεν ξεκινούν όταν κάποιος αποκτήσει παιδί, αλλά έχουν τις ρίζες τους από παλιά, στον δικό του τρόπο ανατροφής και μεγαλώματος. Έτσι, το μοντέλο αυτό πρόκειται να συνεχιστεί και όταν οι ρόλοι και οι θέσεις μέσα στην οικογένεια αλλάξουν. Όμως η γονεϊκότητα λειτουργεί με δικούς της μηχανισμούς και το νέο ζευγάρι συνειδητά –αλλά τις περισσότερες φορές ασυνείδητα– κινητοποιείται με τέτοιο τρόπο που ανακυκλώνει πολλά από τα δικά του βιώματα, σύμφωνα με τον τρόπο που έχει μεγαλώσει, και κάποιες άλλες φορές προσπαθεί να αποφύγει συμπεριφορές, συνήθειες και συνθήκες που για δικούς του λόγους κρίνει ότι δεν θα επιθυμούσε να εφαρμόσει. Οι εξωτερικοί παρατηρητές –η γιαγιά και ο παππούς στην περίπτωση αυτή– μπορούν να αναγνωρίσουν όλα αυτά και από τη δική τους πλευρά να ενεργοποιηθούν άλλοι μηχανισμοί, με αποτέλεσμα να επιθυμούν να συνεχιστεί το δικό τους έργο, αλλά και να λειτουργούν ως μέντορες των νέων γονέων. Σε άλλες περιπτώσεις, προκύπτει η δυσκολία αναγνώρισης και διαχωρισμού των νέων ρόλων και θέσεων, έτσι έχουμε μια νέα μητέρα η οποία συνεχίζει να λειτουργεί κυρίως ως κόρη (παιδί) και μια γιαγιά που θεωρεί ότι έχει αποκτήσει ακόμη ένα παιδί και οφείλει να το μεγαλώσει ως δική του μητέρα. Έτσι, η νέα μητέρα αδυνατεί να αναλάβει τα καθήκοντά της, κάτι που ενισχύεται με την ακύρωση που βιώνει μέσω της απαγόρευσης που θέτει η γιαγιά, η οποία τις περισσότερες φορές «ξέρει καλύτερα», ενώ η νέα μητέρα θα πρέπει να ακολουθήσει τις οδηγίες που της δίνονται, θέλοντας και μη. Κάτι τέτοιο, πιθανώς να προκαλέσει σύγχυση στους ρόλους «μητέρα», «πατέρας», «γιαγιά», «παππούς», τόσο στους ίδιους, όσο στο ίδιο το παιδί, το οποίο σιγά-σιγά μεγαλώνει και αρχίζει να αναγνωρίζει, να ξεχωρίζει και να διαχωρίζει τον καθένα από αυτούς. 

Η σχέση των παππούδων με το εγγόνι

Πολλές φορές, η συμπεριφορά των παππούδων απέναντι στο εγγόνι εκπλήσσει και ξαφνιάζει τους νέους γονείς, αφού στο μυαλό τους έχουν άλλη εικόνα για τους γονείς τους, η οποία χαρακτηρίζεται από αυστηρότητα και δύσκολα μετακινείται. Και, ξαφνικά, ο ερχομός ενός παιδιού τούς μαλακώνει και τους γλυκαίνει. Αυτό συμβαίνει για διάφορους λόγους. Ένας από αυτούς έχει να κάνει με το γεγονός ότι οι παππούδες κάποιες φορές αντιλαμβάνονται τον ερχομό του μωρού ως μια δεύτερη ευκαιρία για να αποκαταστήσουν και να διορθώσουν το δικό τους γονικό ρόλο, αλλά και να δώσουν όσα θεωρούν ότι δεν έδωσαν στα δικά τους παιδιά. Ο ρόλος της γιαγιάς και του παππού δεν είναι να αντικαταστήσουν τη μητέρα και τον πατέρα του παιδιού, ούτε και να είναι παρόντες στη ζωή του γιατί έχουν υποχρέωση απέναντι στα δικά τους παιδιά, αλλά γιατί οι ίδιοι επιθυμούν να έχουν ένα ρόλο και μια θέση στη ζωή του εγγονιού τους. Λειτουργώντας στον ρόλο του παππού και της γιαγιάς χωρίς κτητικότητα ή ανταγωνισμό προς το νέο ζευγάρι, βοηθούν το παιδί να βιώνει ζεστασιά, ασφάλεια και οικειότητα μέσα από μια άλλη σχέση, στην οποία με τη σειρά του θα επενδύσει και το ίδιο για να κτιστεί μια σχέση εμπιστοσύνης. Επιπλέον, η ουσιαστική και υγιής σχέση μεταξύ παππούδων και παιδιού βοηθά το παιδί να αποκτήσει τη γνώση σχετικά με την καταγωγή του, την οικογενειακή ιστορία και την προέλευσή του, βοηθώντας έτσι την ομαλή εξέλιξη και ανάπτυξή του. 

Να θυμάμαι 

Μέσα σε όλες τις αλλαγές είναι πολύ εύκολο να νιώσουμε ότι χάνουμε τον εαυτό μας και ότι δεν μπορούμε να λειτουργήσουμε σε κανένα επίπεδο (μητέρα, σύντροφος, κόρη, αδελφή κτλ.). Κάτι τέτοιο, εάν δεν γίνει αντιληπτό, πιθανώς να επιφέρει σοβαρές και μεγάλες δυσκολίες. Έτσι, για να προλάβουμε και να αποφύγουμε καταστάσεις συγκρουσιακές και στρεσογόνες, καλό θα ήταν να έχουμε υπόψη μας τα εξής : 

• Το νέο μέλος της οικογένειας έχει τους δικούς του γονείς, οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για την ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξή του. 
• Ο διάλογος και η επικοινωνία στη δυαδική σχέση του ζευγαριού βοηθά στην ομαλή και ισορροπημένη ανάπτυξη του παιδιού και λειτουργεί με τέτοιο τρόπο, ώστε να αποφεύγονται συγκρούσεις, παρεξηγήσεις και παρερμηνείες.
• Οι γονείς θα πρέπει να συζητούν και να αποφασίζουν για θέματα όπως η πειθαρχία και το πρόγραμμα, διατηρώντας έτσι ανοικτό τον διάλογο μεταξύ τους και κρατώντας μια κοινή γραμμή σχετικά με τον χειρισμό και την αντιμετώπιση του παιδιού. 
• Καθένας από το νέο ζευγάρι καλό είναι να μιλά και να συζητά με τους δικούς του γονείς, έτσι ώστε να αποφεύγονται συγκρούσεις, εξηγώντας ότι αυτά που λέγονται είναι επιθυμία και των δυο και ότι με τον τρόπο αυτό θα βοηθηθούν όλοι, αλλά πρωτίστως το παιδί. 
• Ένα ξεκάθαρο πρόγραμμα του χρόνου που το παιδί θα περνά με τους παππούδες βοηθά στη διατήρηση των ρόλων και θέσεων μέσα στην οικογένεια. 
• Οποιοσδήποτε ρόλος και συμμετοχή στο μεγάλωμα του παιδιού, πέρα από τη μητέρα και τον πατέρα, είναι εθελοντικός και όχι υποχρεωτικός. 
• Η γονεϊκότητα είναι μια συνεχής και δια βίου εμπειρία, η οποία συνοδεύεται από συχνές αλλαγές στη δυναμική των σχέσεων, με αποτέλεσμα την ανάδυση ποικίλων συναισθημάτων. Οι παππούδες και οι γιαγιάδες λειτουργούν με τρόπο που πηγάζει από περίσσια αγάπη και για τον λόγο αυτό πολλές φορές νιώθουν ότι το παιδί του παιδιού τους είναι δικό τους, παραγνωρίζοντας την πραγματική τους θέση στη ζωή του παιδιού. Έχοντας κανείς υπόψη τα πιο πάνω, μπορεί να βρει τρόπους για να εκφράσει τις επιθυμίες του, αλλά και να διατηρήσει τις ισορροπίες μέσα στην οικογένεια, χωρίς να πέφτει στην παγίδα του βολέματος, αφού η έντονη και μεγάλη συμμετοχή των παππούδων έχει ως αποτέλεσμα πολλές φορές να παγιδεύει τους νέους γονείς σε ένα φαύλο κύκλο που επαναλαμβάνεται από γενιά σε γενιά. 

Περισσότερες πληροφορίες για την Ειρένα Αναστασίου στη σελίδα