Συνήθως οι καλύτεροι αρχιτέκτονες είναι γένους αρσενικού, λέει η παράδοση του αρχιτεκτονικού κόσμου. Έως τη στιγμή που οι ιδιόμορφες καμπυλόσχημες μορφές της Zaha Hadid άρχισαν να παίρνουν τον δρόμο της υλοποιημένης κατασκευής και έγινε η πρώτη κυρία που έλαβε το Βραβείο Αρχιτεκτονικής Pritzker το 2004. 

"Ως γυναίκα περιμένουν να θέλω όλα να είναι όμορφα και να είμαι καλή με τους γύρω μου. Πολύ αγγλική αντιμετώπιση αυτή. Αλλά δεν σχεδιάζω ωραία κτίρια. Δεν μου αρέσουν. Μου αρέσει η αρχιτεκτονική να έχει κάτι αδρό, ζωντανό". Η Zaha Hadid γεννήθηκε στη Βαγδάτη το 1950 και σπούδασε στην Architectural Association του Λονδίνου Για πολλά χρόνια ήταν μία σημαντική προσωπικότητα κυρίως ως θεωρητικός της αρχιτεκτονικής, με μεγάλα οράματα. H ξεχωριστή εικαστική ευχέρειά της όχι μόνο της διασφάλισε μια ηγετική θέση στο νεωτερικό αρχιτεκτονικό κίνημα του deconstruction, αλλά και μια σειρά σημαντικά έργα που τη δεκαετία του '90 άρχισαν να υλοποιούν τα σχέδιά της.

Απόλυτη σεμνότητα 

Μοιάζει να μη θέλει να τη βρεις. Το γραφείο της βρίσκεται σε ένα παλιό τούβλινο σχολείο σε μια εργατική γειτονιά του Λονδίνου. Απόλυτη σεμνότητα: από τα πολλά κουδούνια στον δρόμο ένα γράφει με μικρά γράμματα το όνομα της μεγάλης αρχιτεκτόνισσας. Μόλις απελευθερωθεί η πόρτα αυτής της μάνδρας, βρίσκεσαι σε μια αυλή με διάφορα μικρά κτίρια γύρω σου. Τίποτε δεν προδίδει το πού πρέπει να πας. Εχοντας αποκλείσει δύο από αυτά τα κτίρια καταλήγεις σε εκείνο που είναι προς την πλευρά του δρόμου. Πάλι απουσιάζει η όποια επιγραφή - ένα μικρό κουδούνι επαναλαμβάνει το όνομα της Zaha Hadid. Χωρίς ακρόαση, χωρίς επιβεβαίωση, αβέβαιος σπρώχνεις την εξώπορτα. Μια παλιά ξύλινη σκάλα οδηγεί σε κόκκινες άλλες.  H μία βγάζει σε ένα λουτρό, η άλλη πουθενά - και κανείς δεν έχει εμφανιστεί για να απλοποιήσει τα πράγματα. Μόνο μια κοπέλα κατηφορίζει τη σκάλα - τη ρωτάω πού είναι το γραφείο της Zaha, έχω σχεδόν πιστέψει ότι είμαι σε λάθος κτίριο. Μου λέει ότι πρέπει να ανοίξω την πόρτα στο τρίτο πλατύσκαλο. Ελίσσομαι και μετά από λίγο είμαι στην κεντρική ψηλοτάβανη αίθουσα του γραφείου της. H γνώριμη εικόνα, οι πίνακες στους τοίχους, τα μακριά σχεδιαστήρια, το φως που μπαίνει από ψηλά. Και ανάμεσα στις μαύρες καρέκλες γραφείου μια ροζ καρέκλα του Panton. Αυτή είναι η μόνη διαφοροποίηση, η καρέκλα της ίδιας της Zaha με την οποία βρίσκεται στο μέσο του γραφείου της, στο μέσο μιας παλιάς αίθουσας σχολείου. Στην ξενάγηση στο γραφείο της συναντώ πάνω από 100 άτομα να δουλεύουν πυρετωδώς ανά ομάδες σε διάφορες άλλες πρώην σχολικές αίθουσες, διαμοιρασμένες σε άλλους ορόφους του ίδιου κτιρίου. Απόλυτη ησυχία, βλέμματα που δεν ξεκολλάνε από τις οθόνες μαρτυρούν μια σχεδόν θρησκευτική προσήλωση. Ο λαβύρινθος του γραφείου της Zaha ξετυλίγεται πολύπλοκα, σαν ένα αραβούργημα.  Όπως και τα σχέδιά της: σχέδια πολύπλοκα, αινιγματικά, τα οποία δείχνουν τα κτίριά της ως δυναμικά πρίσματα να εξαφανίζονται στο μαύρο τους φόντο συνοδευόμενα από κόκκινες ή κίτρινες λάμψεις. Αυτά τα σχέδια δεν είναι φωτογραφίες κτιρίων - είναι σκόπιμα παραμορφωμένες εικόνες όπου τα περιγράμματα καμπυλώνονται ελαστικά, γίνονται ίχνη από τροχιές, θραύσματα μιας αρχιτεκτονικής έκρηξης. Είναι με αυτά τα σχέδια που η Zaha έγινε διάσημη πριν από 20 χρόνια - και λίγο έλειψε να είναι η μόνη έκφραση της αρχιτεκτονικής της. 

Μορφές & σχήματα

Οι ιδέες της γύρω από τον μοντερνισμό και τα πολύπλοκα σχέδιά της καθιστούσαν τις αρχιτεκτονικές της προτάσεις πολύ ριψοκίνδυνες για να ενεργοποιήσουν τραπεζικούς λογαριασμούς εκατομμυρίων που θα έδιναν πνοή σε κτίρια όπως η Όπερα του Cardiff στην Ουαλία ή το Πικ Κλαμπ στο Χονγκ Κονγκ. Έχοντας κατασκευάσει τον υπερδυναμικό ριζοσπαστικό πυροσβεστικό σταθμό της Vitra (1993, Weil am Rhein), το LF1 (1999, Weil am Rhein) και τον πύργο για σκι του Ινσμπουργκ (2002, Αυστρία), έχει τελευταία αρχίσει να συλλέγει πρώτα βραβεία αρκετών διεθνών αρχιτεκτονικών διαγωνισμών.  Η μαθήτρια του Rem Koolhaas και του Ηλία Ζένγκελη στην Αρχιτεκτονική Εταιρεία του Λονδίνου στα τέλη του ΄70 έκανε ένα εντυπωσιακό πέρασμα, το οποίο οι δύο κορυφαίοι αρχιτέκτονες εκτίμησαν προτείνοντας στην Hadid να δουλέψει στο γραφείο τους. Οι απόψεις της εμπνευσμένες από τους καλλιτέχνες της Ρώσικης Πρωτοπορίας και τις ιδέες τους για συγχώνευση της αφαίρεσης, της γεωμετρίας και της λειτουργικότητας, την έβγαζαν σε πανεπιστημιακές αίθουσες διαλέξεων.  Η ίδια λέει πως «Είμαι δύσκολη. Όμως ποτέ δεν ήθελα να φτιάξω μία γελοιότητα. Νομίζω ότι μέρος του παιχνιδιού είναι ότι πρέπει να σε εξευτελίσουν και εσύ πρέπει να καθίσεις και να το υποστείς. Γιατί να το κάνω αυτό; Γιατί να συμβιβαστώ; Είμαι σίγουρη ότι αν έδειχνα να θέλω να συμβιβαστώ θα έκτιζα γρηγορότερα. Δεν είναι λοιπόν ότι είμαι δύσκολη, αλλά αληθινά νομίζω ότι δεν θα βοηθούσε τα σχέδιά μου. Για μένα εκείνο που είναι πιο σημαντικό είναι να κτίσω ένα σπουδαίο κτίριο. Ναι, θα μπορούσα να έχω κτίσει νωρίτερα. Αλλά σε τι θα ωφελούσε»;