Πώς το στρες αλλάζει τη συμπεριφορά μας πριν οδηγήσει στην εξάντληση σύμφωνα με τους ειδικούς;
Οι μικρές αλλαγές στον τρόπο που σκεφτόμαστε, αποφασίζουμε και αλληλεπιδρούμε με τους άλλους μπορεί να αποτελούν τα πρώτα προειδοποιητικά σημάδια
Όταν το στρες αλλάζει τον τρόπο που λειτουργούμε
Το στρες δεν επηρεάζει μόνο τη διάθεσή μας· συχνά μεταβάλλει και τη συμπεριφορά μας. Μάλιστα, πολλές φορές λειτουργεί σαν «μεγεθυντικός φακός», ενισχύοντας χαρακτηριστικά που ήδη έχουμε.
Για παράδειγμα, άνθρωποι που συνήθως αποφασίζουν γρήγορα μπορεί, όταν πιέζονται, να γίνονται πιο παρορμητικοί και να αλλάζουν συχνά κατεύθυνση. Όσοι είναι οργανωτικοί και μεθοδικοί ενδέχεται να καταλήγουν υπερβολικά ελεγκτικοί, προσπαθώντας να έχουν τον απόλυτο έλεγχο των πάντων.
Αντίστοιχα, άτομα με κοινωνική και συνεργατική φύση μπορεί να αναζητούν συνεχώς την έγκριση των άλλων πριν πάρουν μια απόφαση. Από την άλλη, όσοι βασίζονται περισσότερο στη λογική και την πρακτικότητα είναι πιθανό να εμφανίζονται πιο απόμακροι ή ψυχροί στις σχέσεις τους. Ακόμη και οι δημιουργικοί άνθρωποι μπορεί να υιοθετούν αντιδραστικές ή ασυνήθιστες συμπεριφορές χωρίς ουσιαστικό λόγο.
Όταν το στρες μας κάνει να φερόμαστε διαφορετικά από τον εαυτό μας
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η επίδραση του στρες είναι ακόμη πιο έντονη και οδηγεί σε συμπεριφορές που μοιάζουν εντελώς ξένες προς τον χαρακτήρα μας.
Κάποιος που συνήθως παίρνει αποφάσεις με ευκολία μπορεί να δυσκολεύεται να επιλέξει, αναβάλλοντας συνεχώς τις κινήσεις του από φόβο μήπως κάνει λάθος. Ένα δραστήριο και παραγωγικό άτομο μπορεί να νιώθει εξαντλημένο, να χάνει τη συγκέντρωσή του και να παγιδεύεται στην αναβλητικότητα.
Παράλληλα, άνθρωποι που απολαμβάνουν την κοινωνική επαφή μπορεί να απομονώνονται, αποφεύγοντας συναντήσεις και συζητήσεις. Άλλοι, που συνήθως επικοινωνούν ανοιχτά, ίσως γίνουν πιο εσωστρεφείς ή ιδιαίτερα ευαίσθητοι στην κριτική. Ακόμη και όσοι αγαπούν την τάξη και τη συνέπεια μπορεί να εγκαταλείψουν τις συνήθειές τους και να αφήνουν υποχρεώσεις σε εκκρεμότητα.
Το στρες επηρεάζει επίσης τον τρόπο που σκεφτόμαστε και αποφασίζουμε. Η ψύχραιμη λογική μπορεί να δώσει τη θέση της σε πιο συναισθηματικές αντιδράσεις, ενώ η συνεργατικότητα να μετατραπεί σε δυσπιστία ή υπερβολική εστίαση στον εαυτό.
Η αξία της αυτοπαρατήρησης
Σύμφωνα με ειδικούς της συμπεριφορικής ψυχολογίας, αυτές οι αλλαγές αποτελούν συχνά προειδοποιητικά σημάδια ότι ο οργανισμός βρίσκεται υπό αυξημένη πίεση. Η έγκαιρη αναγνώρισή τους μπορεί να αποτρέψει σοβαρότερες καταστάσεις, όπως η επαγγελματική ή ψυχική εξουθένωση.
Μια χρήσιμη πρακτική είναι να αφιερώνουμε λίγο χρόνο κάθε μέρα ή κάθε εβδομάδα για να παρατηρούμε τον εαυτό μας. Αν διαπιστώσουμε ότι εμφανίζονται συμπεριφορές που δεν μας εκφράζουν ή δεν είναι συνηθισμένες για εμάς, ίσως αυτό αποτελεί ένδειξη ότι το στρες έχει αρχίσει να μας επηρεάζει περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε.
Πίσω από τη συμπεριφορά κρύβεται η αιτία
Εξίσου σημαντικό είναι να αναζητούμε τι προκαλεί την πίεση και όχι μόνο να αντιμετωπίζουμε τα συμπτώματά της. Συχνά, το στρες συνδέεται με ανεκπλήρωτες βασικές ανάγκες, όπως η ανάγκη για ξεκούραση, προσωπική αυτονομία, ουσιαστικές σχέσεις, σαφή κατεύθυνση ή αίσθηση προόδου.
Οι αλλαγές στη συμπεριφορά είναι συνήθως το εξωτερικό σημάδι ενός βαθύτερου προβλήματος. Αναγνωρίζοντας έγκαιρα αυτά τα μηνύματα, μπορούμε να προστατεύσουμε την ψυχική μας ισορροπία και να διαχειριστούμε αποτελεσματικότερα τις απαιτήσεις της καθημερινότητας.
Το στρες είναι μέρος της ζωής και δεν μπορεί να εξαλειφθεί πλήρως. Ωστόσο, η εξάντληση δεν είναι αναπόφευκτη. Η κατανόηση των πρώιμων ενδείξεων και η έγκαιρη παρέμβαση μπορούν να μας βοηθήσουν να διατηρήσουμε τον έλεγχο και την ευεξία μας.