Μήπως κρύβεις ένα τέρας μέσα σου και δεν το ξέρεις;
Το συγκεκριμένο πείραμα διεξάχθηκε το 1961 και προκάλεσε μεγάλη αναστάτωση, γιατί απέδειξε ότι οι περισσότεροι άνθρωποι είναι πρόθυμοι να βλάψουν κάποιον, επειδή απλά πρέπει να εκτελέσουν τις εντολές της εξουσίας.
Ο Stanley Milgram, επίκουρος καθηγητής ψυχολογίας στο Γέιλ, θέλησε να μελετήσει την υπακοή του ανθρώπινου είδους στην εξουσία. Μόλις είχαν περάσει λίγα χρόνια από τα εγκλήματα των Ναζί και πολλοί επιστήμονες προσπαθούσαν να κατανοήσουν τη συμπεριφορά των απλών στρατιωτών και αξιωματικών των SS, οι οποίοι είχαν εξολοθρεύσει εκατομμύρια αθώους ανθρώπους. Η εξήγηση πριν το πείραμα του Μίλγκραμ, ήταν η αυταρχική διαπαιδαγώγηση και η καταπιεσμένη παιδική ηλικία των Γερμανών. O καθηγητής ψυχολογίας, όμως, κατέρριψε αυτή τη θεωρία.
Οι συμμετέχοντες του εν λόγω πειράματος ήταν κυρίως φοιτητές, οι οποίοι δέχτηκαν να λάβουν μέρος έναντι αμοιβής. Ο Milgra χώρισε τους φοιτητές σε ζευγάρια, όπου ο ένας είχε το ρόλο του δασκάλου και ο άλλος είχε το ρόλο του μαθητή. Ο τελευταίος, προς μεγάλη του έκπληξη, έπρεπε να δεθεί χειροπόδαρα σε μια ηλεκτρική καρέκλα και να του περάσουν ηλεκτρόδια σε όλο του το σώμα. Στη συνέχεια του έδωσαν να μάθει δέκα ζεύγη λέξεων.
Ο εθελοντής που είχε το ρόλο του δασκάλου καθόταν απέναντι από το μαθητή και είχε κοντά του μια κονσόλα ηλεκτρικής γεννήτριας, με μοχλούς που είχαν ενδείξεις από 15 βολτ μέχρι και 450 βολτ. Κοντά στο δάσκαλο ήταν ο υπεύθυνος του πειράματος, ο οποίος εξήγησε στους εθελοντές ότι κάθε φορά που ο μαθητευόμενος θα έκανε λάθος τα ζεύγη λέξεων που έχει μάθει, ο δάσκαλος θα έπρεπε να κατεβάζει τον μοχλό. Σε κάθε λάθος, ο ηλεκτρισμός θα αυξανόταν και μπορούσε να φτάσει και τα 450 βολτ, που ήταν και τα πιο επικίνδυνα.
Στην αρχή, ο μαθητευόμενος έλεγε σωστά τις λέξεις, στη συνέχεια έκανε λάθος και τότε ο δάσκαλος έπρεπε να κατεβάσει το μοχλό. Κάθε φορά που οι συμμετέχοντες έπρεπε να προκαλέσουν ηλεκτροπληξία στο συνάνθρωπό τους, κοιτάζανε πρώτα τον υπεύθυνο, ο οποίος τους παρότρυνε να συνεχίσουν, παρόλο που οι μαθητές ικετεύανε να αφεθούν ελεύθεροι.
Σε πολλές περιπτώσεις, τα βολτ. έφτασαν και τα 200, με τους μαθητές να ταρακουνιούνται ολόκληροι. Μάλιστα κάποιοι λυποθύμησαν. Όσο ο πειραματιστής έλεγε στους δασκάλους να συνεχίσουν, εκείνοι παρόλο που δίσταζαν, συνέχιζαν να κατεβάζουν τους μοχλούς και να βασανίζουν έναν άγνωστο, ένα φοιτητή που έκλαιγε και ζητούσε βοήθεια.
Μόλις το 5% των δασκάλων αρνήθηκαν να συμμετέχουν από την αρχή στο πείραμα. Το 95% προχώρησε το πείραμα πάνω από τα 200 βολτ, ενώ το 65% έφτασε μέχρι και τα 450 βολτ. Το συγκεκριμένο πείραμα, όμως, ήταν μια φάρσα, αφού οι μαθητές ήταν ηθοποιοί οι οποίοι είχαν προσληφθεί από τον Stanley Milgram, και φυσικά δεν υπήρχε ηλεκτρισμός, ούτε ηλεκτροσόκ. Οι ηθοποιοί απλά υποκρινόντουσαν. Τα μοναδικά πειραματόζωα ήταν οι δάσκαλοι.
Τα αποτελέσματα, βέβαια, ήταν αληθινά. Και το συμπέρασμα ήταν πως το μεγαλύτερο ποσοστό των ανθρώπων θα υπακούσει και θα βασανίσει έναν αθώο συνάνθρωπό του, αρκεί να δέχεται εντολές από κάποιον με κύρος και να νιώθει πως δε φέρει ευθύνη για τις αποφάσεις που θα πάρει.
Παρόλο που έχουν περάσει 50 χρόνια από τότε, δεν έχουν αλλάξει πολλά πράγματα. Η λυπηρή διαπίστωση είναι πως οι απλοί άνθρωποι είναι πιθανόν να ακολουθήσουν τις διαταγές κάποιου που έχει εξουσία, μέχρι και να φτάσουν στη δολοφονία ενός αθώου ανθρώπου. Η υπακοή στην εξουσία είναι ριζωμένη σε όλους μας από τον τρόπο με τον οποίο έχουμε μεγαλώσει. Από την παιδική ηλικία μας λένε να ακούμε τους γονείς μας, τους δασκάλους μας και όσο μεγαλώνουμε πρέπει να υπακούμε τους έχοντες εξουσία.
Διάβασε επίσης
Ένα κείμενο για τις ψυχικές ασθένειες
Ποια είναι τα πιο περίεργα σημάδια της κατάθλιψης;
Πηγή
