Ρωτήσαμε τον κλινικό Διατροφολόγο & Διαιτολόγο Κώστα Χαρή για τη νέα διατροφική πυραμίδα
Μιλώντας στο MyLife, o κλινικός Διατροφολόγος και Διαιτολόγος Κώστας Χάρη ανέφερε:
Η αναθεωρημένη διατροφική πυραμίδα έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (και όχι στην ιατρική κοινότητα). Οι αντιδράσεις αυτές προέρχονται κυρίως από χρήστες και διαχειριστές προφίλ που προωθούν την Paleo διατροφή και τον αντίστοιχο τρόπο ζωής, οι οποίοι δηλώνουν ότι αισθάνονται «δικαιωμένοι» από τις αλλαγές αυτές.
Ως πτυχιούχοι επαγγελματίες υγείας έχουμε την ηθική υποχρέωση να μη παρασυρόμαστε από κύματα και μόδες της εποχής, απλώς για να αποσπάσουμε λίγα likes ή λίγη προβολή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οφείλουμε να προσφέρουμε και να συμβουλεύουμε τους ασθενείς μας με βάση σωστά τεκμηριωμένα επιστημονικά και ιατρικά δεδομένα.
Ταυτόχρονα, όμως, δεν πρέπει να είμαστε αρνητικοί απέναντι σε οποιαδήποτε αλλαγή ενδεχομένως έρθει να ανατρέψει όσα υποστηρίζαμε μέχρι σήμερα. Έτσι λειτουργεί η ιατρική: εξελίσσεται διαρκώς, βασίζεται στην έρευνα και απαιτεί από εμάς να παραμένουμε ανοιχτοί σε νέα δεδομένα και τεκμηριωμένες αναθεωρήσεις.
Ως επαγγελματίες, είναι σημαντικό να διαχωρίζουμε το οπτικό rebranding και τα πολιτικά αφηγήματα από την πραγματική επιστήμη της διατροφής. Αυτή η «νέα» διατροφική πυραμίδα δεν αποτελεί ριζική αλλαγή. Σε αντίθεση με ισχυρισμούς που τη συγκρίνουν με τη διατροφική πυραμίδα του 2010, οι διαιτολόγοι έχουν απομακρυνθεί από εκείνο το μοντέλο εδώ και πάνω από μία δεκαετία. Από το 2011 χρησιμοποιούμε το MyPlate, το οποίο ήδη ενσωματώνει πολλές από τις λεγόμενες «νέες» συστάσεις.
Αυτό που έχει αλλάξει είναι κυρίως ο τρόπος οπτικής επικοινωνίας — και η οπτική επικοινωνία έχει σημασία. Η παρουσίαση του μοντέλου ως ανεστραμμένη πυραμίδα αποτελεί μια στρατηγική επιλογή σχεδιασμού, με στόχο να επηρεάσει την αντίληψη και την αλληλεπίδραση του κοινού, όχι να αλλάξει τις διατροφικές βάσεις. Επομένως, αντί να συζητάμε αν είναι «νέα» ή «παλιά», αξίζει να εξετάσουμε τι κάνει σωστά και πού υστερεί.
Θετικά σημεία
• Τονίζει σωστά τη σημασία της επαρκούς πρόσληψης πρωτεΐνης, η οποία συχνά είναι ανεπαρκής, ιδιαίτερα στους ηλικιωμένους, με αποτέλεσμα πολλοί να οδηγούνται σε σαρκοπενία.
• Ενισχύει την έμφαση σε τρόφιμα ολικής άλεσης, αποβάλλοντας ταυτόχρονα τη χρήση επεξεργασμένων τροφίμων και εστιάζοντας σε «πραγματικά τρόφιμα»: φρούτα, λαχανικά και επιλογές πλούσιες σε φυτικές ίνες. Παράλληλα, διευκρινίζει ότι τα κατεψυγμένα τρόφιμα παραμένουν αποδεκτή επιλογή κάτι που παλαιότερα θεωρούνταν σχεδόν ταμπού.
Περιορισμοί
• Οι συστάσεις για τις φυτικές ίνες παρουσιάζονται ως «μερίδες», κάτι που δεν είναι πρακτικό για το ευρύ κοινό. Ένας πιο σαφής, τεκμηριωμένος στόχος (περίπου 20–30 g/ημέρα, ανάλογα με τον πληθυσμό) θα ήταν πιο εφαρμόσιμος.
• Η έμφαση στην πρωτεΐνη είναι κυρίως ζωικής προέλευσης, χάνοντας μια σημαντική ευκαιρία να προωθηθούν φυτικές πηγές πρωτεΐνης, όπως όσπρια, φακές, μπιζέλια και φασόλια — τρόφιμα με ισχυρή επιστημονική τεκμηρίωση για την καρδιομεταβολική υγεία και το μικροβίωμα του εντέρου.
• Αναφέρεται, λεκτικά και κυρίως οπτικά, η ανάγκη για αυξημένη κατανάλωση κόκκινου κρέατος και πλήρων γαλακτοκομικών, χωρίς όμως να αλλάζει η σύσταση για τα κορεσμένα λιπαρά. Με λίγα λόγια, προτρέπει τους καταναλωτές να έχουν ως κύριο μέρος της διατροφής τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε κορεσμένα λιπαρά, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί τη σύσταση των κορεσμένων λιπαρών στα 10 g. Αυτό δεν είναι μόνο οξύμωρο, αλλά λανθασμένο, επικίνδυνο και αντιδεοντολογικό.
Προσωπική μου άποψη είναι πως δεν πρόκειται για λάθος, αλλά για πονηρή παράλειψη ή επικοινωνιακό τέχνασμα — τακτικές που χρησιμοποιούνται κυρίως από εταιρείες μάρκετινγκ και όχι από επιστημονικούς φορείς που εκδίδουν ιατρικές συστάσεις.
Και γιατί να συμβαίνει αυτό; Την απάντηση δίνουν οι χρηματοδότες της έρευνας. Κάθε έρευνα χρηματοδοτείται. Για να θεωρείται αξιόπιστη και να μπορούν οι επαγγελματίες υγείας να χρησιμοποιούν τα δεδομένα της, πρέπει να πληροί συγκεκριμένα κριτήρια. Ένα από αυτά είναι οι χρηματοδότες να μην επωφελούνται από το αποτέλεσμα της έρευνας.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, κύριοι χρηματοδότες είναι η Global Dairy Platform και η National Cattlemen’s Association, οι οποίες — όχι τυχαία — βρίσκονται στην κορυφή της «νέας» πυραμίδας.
Γι’ αυτό, οφείλουμε πάντα να μη παρασυρόμαστε από τεχνικές μάρκετινγκ και φανταχτερούς τίτλους, αλλά να αναζητούμε σε βάθος την επιστημονική τεκμηρίωση πίσω από κάθε διατροφική σύσταση.
